El efecto sede concentra en Madrid el 45,7% de la recaudación estatal, con el PIB gallego en el 5,1%

El peso de Madrid en la recaudación estatal

Según los datos que maneja el análisis, la Comunidad de Madrid ingresó durante el ejercicio 2024 un total de 130.396,8 millones de euros en impuestos, lo que representó un 47,4% del total recaudado por el conjunto de la administración estatal. Esta cifra se desglosa en un 43,9% del IRPF, un 51,1% del IVA y un 32,4% del Impuesto de Sociedades, según los datos de la AEAT.

La información publicada por el medio NosDiario, que firma el economista Xosé Díaz, presidente de la Comisión de Economía e Facenda del Parlamento galego en la V lexislatura (1997-2001), sostiene que, según la AEAT, Madrid concentra así "nada menos que 41,1% de todos los impostos directos, 56,8% de todos los indirectos, 83,9% do conxunto dos impostos especiais e 51,1% das taxas". En conxunto, a capital española representou o 45,7% dos impostos e outros ingresos que forman parte do sistema fiscal español.

A comparación co exercicio anterior subliña a permanencia da dinámica. En 2023, Madrid xa reunira o 47,4% de todos os impostos e outros ingresos do Estado, con sinais similares en todos os tributos: 41,6% dos directos, 56,6% dos indirectos, 54% das taxas, así como un IRPF do 43,6%, un imposto de sociedades do 32,2%, un IVE do 50,7% e uns especiais do 84,3%.

O imposto de sociedades e a localización das sedes

O caso do imposto sobre sociedades é o máis ilustrativo do efecto que a localización das sedes fiscais produce nos ingresos das comunidades. A pesar de que o PIB de Madrid representase en 2024 un 19,8% do total estatal segundo o INE, a comunidade recadou por este imposto 12.678,8 millóns de euros, o 32,4% do conxunto do Estado. Mentres, Galicia, cun PIB do 5,1%, ingresou 2.402,7 millóns de euros, apenas o 5,9% do total.

Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística (IGE) correspondentes a 2024, un total de 4.609 persoas físicas e xurídicas con actividades económica en Galicia pagaron os seus impostos fóra da comunidade. Destas, 1.198 son sociedades anónimas, 2.784 son sociedades de responsabilidade limitada, hai ademais 16 cooperativas, 211 persoas físicas e 400 figuras clasificadas na categoría de "outras"

Entre as compañías con actividades en Galicia que tributan en Madrid, destacan a factoría de Alcoa en Cervo, a pasteira de Ence en Pontevedra, o estaleiro de Navantia en Ferrol, a planta de Celsa na Laracha e a fábrica de Xeal en Cee e Dumbría, comarca de Fisterra. Estes son so algúns exemplos citados no traballo, pero a listaxe que evidencia esta fuga fiscal e social é considerable.

O especialista facendo fincapé en que este fenómeno non é exclusivo do mundo fiscal, xa que se traslada à loxística empresarial, á poboación e aos investimentos.

O IVE e os impostos especiais: máis do 80% en Madrid

O informe da AEAT tamén fai evidente o desequilibrio no ámbito do imposto sobre o valor engadido (IVE). En 2024, Madrid recadou en concepto de IVE 43.922,3 millóns de euros, o que supón un 51,1% do total do Estado, cinco décimas menos que no anterior exercicio. Pola contra, Galicia, co mesmo 5,1% do PIB, só ingresou 3.166,3 millóns de euros, un 3,5% do total estatal.

A lectura do economista Xosé Díaz é que este desequilibrio se debe en gran medida á "localización das sedes das empresas que operan en todo o territorio, pero que fan as súas declaracións de IVE na sede central". Así, máis do metade das facturas con IVE xerados en todo o Estado páganse en Madrid, un dato que reflicte claramente o 'efecto sede' na tributación indirecta.

O caso dos impostos especiais é aínda máis abrúptido. Madrid recadou por este tributo, que integra os gravames a hidrocarburos, electricidade, tabaco, transporte e alcohoes, un total de 18.563,1 millóns de euros, o 83,9% do conxunto estatal, cinco décimas miñas que no 2023. Galicia ingresou no último ano liquidado apenas 113,9 millóns de euros.

Estes números evidencian unha merma continua na capacidade fiscal galega, que limita o financiamento de servizos público de autonóma e a inversión nas comarcas de interior.

O custo do 'efecto' para a inversión en Galicia

O efecto non se reduce aos tributos. Un estudo elaborado a fins de 2025 polos economistas e profesores da Universidade de Cantabria, Adolfo Maza e María Hierro, conclúe que o "efecto sede" é a principal causa de que ao redor de dous terzos do investimento estranxeiro directo se concentrara en Madrid, aínda que o destino final do mesmo non sexa a capital. O informe, que analiza a serie 2003-2020, destaca que Galicia recibiu de media 196 millóns de euros anuais de investimento estranxeiro, un 0,86% do total estatal. En cambio, Madrid recibiu máis de 15.000 millóns, mais do 65%.

Se se elimine o efecto e se atendese ao destino final do investimento, as cifras cambiarían radicalmente. Galicia passería a aumentar a súa captación anual media ata 881 millóns de euros, 680 máis do que en realidade ingresou. Pola sú para, a participación de Madrid no total caería do 65% ao 27,6 %, o que denota que a capitalidade canaliza riqueza que escapa das rexións onde se produce a atividade.

O traballo de Díaz incide en que o "efecto sede" opera así como un mecanismo extrafiscal de drenaxe de renda e poboación, contra as periferia industriais como Galicia, con fábricas e centros produtivos que tributan fóra. Na nai, as administracións locais perden capacidade financeira para prestar servizos ou para acometer políticas de desenvolvemento industrial autónomo.

A mesma tese sostense pola oposición, que ve na Racadación anterior de AEAT un instrumento para cuantificar estas friccións e para sustentar a esixicia dunha revisión dos criterios de asignación recadatoria.